انتشار ششمین شماره مجله‌ی «زبان پارسی» پرچم دار بازگشت به خطِ نیاکان در تاجیکستان

- رواج گزینه های پارسی در رسانه های تاجیکستان
- اهمیت کلاس های زبان پارسی در بیرون از مرزهای ایران 

 

قلمرو فرهنگی ایران ؛ ورای مرزهای جغرافیایی و تاریخی خود گسترده است. زبان پارسی نماد اصلی هویت‌ بخشیدن به اقوام و مردمان سرزمین‌های این 

گستره‌ی فرهنگی است. در حال حاضر، زبان پارسی را تمام مردم ایران، افغانستان، تاجیکستان و اکثریت مردم ازبکستان می‌دانند. برآورد یونسکو از تعداد 

مردمی که در این کشورها و نیز در آسیای میانه، شبه‌قاره‌ی هند و پاکستان به پارسی حرف می‌زنند، بیش از ۱۵۰ میلیون تن است.بیست سال پس از استقلال 

تاجیکستان که در زمان استعمار شوروی پیشین، زبان و خط روسی به آن‌ها تحمیل شده بود، با پیدا شدن یک آگاهی تازه، روند نوسازی و رواج بازگشت به 

خط نیاکان در این کشور اهمیت پیدا کرده است. پرچم‌دار این تلاش بازگشت به خط نیاکان، مجله‌ی «زبان پارسی» است که ششمین شماره‌ی آن که در شهر 

دوشنبه منتشر شده، به دست ما رسیده است.


خانم زرافشان مردانووا، رییس «بنیاد اجتماعی زبان مادری» در تاجیکستان و داریوش رجبیان از دست‌اندرکاران مجله، سال پیش به دعوت آقای دکتر آبتین 

ساسانفر، رییس «انجمن جهانی زرتشتیان» در پاریس، به این شهر آمده بودند تا از هدف‌های مجله‌ی زبان پارسی و بنیاد اجتماعی زبان مادری و بازگشت به 

خط نیاکان صحبت کنند.

ششمین شماره‌ی مجله‌ی «زبان پارسی» که در شهر دوشنبه منتشر شده است و برای علاقه‌مندان آن در نقاط مختلف جهان، به طور رایگان فرستاده شده، به 

دست ما نیز رسیده است. خانم زرافشان مردانووا، مدیر مسئول نشریه‌ی زبان پارسی در مراسم رونمایی ششمین شماره‌ی مجله در شهر دوشنبه، در 

گفت‌وگو با خبرنگاران، با اشاره به ضرورت بازگشت به زبان و خط پارسی، گفته است: زبان پارسی مسلماً در تاجیکستان و در سایر نواحی شکوفا خواهد 

شد. چرا که زبان و خط پارسی جهانی است و محصور به مرزهای سیاسی نبوده و نخواهد ماند.


اهمیت کلاس های زبان پارسی در بیرون از مرزهای ایران

در ششمین شماره‌ی «زبان پارسی» به گسترش و اهمیت یادگیری زبان پارسی در کشورهای خارج از ایران برای نسل‌های دوم و سوم مهاجران ایرانی و 

نیز خارجی‌های علاقه‌مند به فرهنگ و زبان پارسی، از جمله به کلاس‌های زبان پارسی در انجمن جهانی زرتشتیان پاریس و «سرو پارسی» در این شهر 

اشاره شده است.

بهتر است بقیه‌ی مطالب ششمین شماره‌ی «زبان پارسی» را در گفت‌وگوی ویژه‌ی سایت انجمن جهانی زرتشتیان پاریس، از زبان آقای داریوش رجبیان، 

روزنامه‌نگار و از نویسندگان و دست‌اندرکاران مجله‌ی زبان پارسی بشنویم.


آقای رجبیان، ویژگی این ششمین شماره‌ی «زبان پارسی» در چیست؟

داریوش رجبیان:نشریه‌ی «زبان پارسی» به موضوع بخصوصی اختصاص دارد و تمام مطالب آن به زبان و به ویژه زبان پارسی مربوط می‌شود. در این 

شماره، گذشته از زبان پارسی، ما به زبان‌های دیگر نیز پرداخته‌ایم. از جمله مطلبی داریم در باره‌ی زبان «شُغنی» که یکی از زبان‌های ایرانی شرقی است 

و در شرق تاجیکستان به آن زبان صحبت می‌شود. البته دلیل آن‌که به آن شرقی می‌گویند، مربوط به موقعیت جغرافیایی آن نیست، بلکه در پهنه‌ی ایران‌زمین 

است که می‌دانیم زبان‌های شرقی بسیاری وجود دارند که از جمله هفت‌ زبان در تاجیکستان ریشه‌های ایرانی دارند، ولی پارسی نیستند.

گذشته از آن، موضوع واژه‌های آشنا در زبان‌های مختلف را ادامه داده‌ایم. در شماره‌ی پیش در باره‌ی واژه‌های پارسی در زبان گرجی صحبت کرده بودیم و 

این‌بار مطلبی داریم در باره‌ی واژه‌های آشنا در زبان بلغاری. با این‌که به نظر می‌آید، بلغاری زبان دوری باشد، ولی جزو زبان‌های «هندواروپایی» است و 

افزون بر هندواروپایی بودن، واژه‌های فراوانی را از طریق ترکی عثمانی پذیرفته که ریشه‌ی پارسی دارند.

معمولاً مطالبی را نیز از دانشمندان غیرپارسی‌زبان در هر شماره‌‌ی مجله داریم. این بار مطلبی هست از « جان تری» ، از دانشمندان یا زبان‌شناسان 

آمریکایی؛ در باره‌ی این‌که چگونه زبان پارسی موسوم به تاجیکی شد. که می‌دانیم در واقع موضوعی است نه تنها فرهنگی، بلکه بیشتر سیاسی.

هم‌چنین مطلبی داریم در مورد «سرو پارسی»، سازمان فرهنگی‌ای که در پاریس فعالیت می‌کند، به عنوان نماد آموزش زبان پارسی در پایتخت فرانسه.

مطلبی دیگری در باره‌ی شناسنامه‌ی زبان پارسی و هویت جعلی آن در تاجیکستان در این شماره هست که یکی از دست‌اندرکاران مجله، آذر کیانی ۱۰ سال 

پیش آن را نوشته بود. اما می‌دانیم که این موضوع هم‌چنان در تاجیکستان مطرح است و از اهمیت زیادی برخوردار است. به همین دلیل این موضوع را بار 

دیگر به دو خط (سیریلیک و پارسی) منتشر کرده‌ایم.

مطالبی هم از روان‌شناسانی از تهران و از دوشنبه داریم. ادامه‌ی داستان «شازده‌کوچولو» به قلم سنت‌آنتوان اگزوپری ؛ ترجمه‌ی احمد شاملو را هم داریم.

ادامه‌ی تدریس زبان پارسی به آسان‌ترین نحوه‌ی ممکن با عنوان «پارسی آسان» را نیز داریم، به اضافه‌ی واژه‌نامه که شامل واژه‌هایی می‌شود که شاید در 

تاجیکستان برای برخی نامأنوس باشد. آن واژه‌ها را به خط سیریلیک توضیح داده‌ایم.


آقای رجبیان، در حال حاضر، پس از سه سال، این گاه‌نامه چقدر مخاطب پیدا کرده است؟ چه اهمیتی دارد؟ به ویژه در تاجیکستان چه جایگاهی دارد؟

خوشبختانه می‌توانم بگویم که تعداد مخاطب‌ها روزبه‌روز دارد بیشتر می‌شود؛ و البته بیشتر مخاطب‌های ما نمی‌توانند این مجله را به شکل مُجَلّد در دست‌شان 

بگیرند. به همین خاطر هم، ما به شکل پی‌دی‌اف، گزینه‌ی رایانه‌ای آن را در اختیار درخواست کنندگانی که با ما تماس می‌گیرند، می‌گذاریم. از جمله «گروه 

زبان پارسی» که امسال شمار هم‌وندان آن به بیش از ۱۱هزار تن رسیده است. همه‌ی آن‌ها به این مجله دسترسی دارند که مایه‌ی خوشنودی بسیار زیاد 

ماست. همان‌طور که گفتم، برای‌مان «رایانامه» و یا «پیامک» می‌فرستند و درخواست می‌کنند که مطلب بخصوصی را برای‌شان بفرستیم و یا خواهش 

می‌کنند که مجله را برای‌شان ارسال کنیم. آن‌ها هم می‌دانند که این مجله خیریه است و تلاش می‌کنند حتی از طریق آشناهای‌شان که در تاجیکستان هستند، به 

آن دسترسی پیدا کنند.

می‌توانم بگویم که شمار طرف‌داران مجله‌ی« زبان پارسی» یا آن‌هایی که علاقه‌مند هستند که به آن -هرچند خیلی کوچک- کمک کنند، رو به افزایش است و 

همین‌طور آن‌هایی که دانشورانی هستند در رشته‌ی زبان‌شناسی یا زبان‌ پارسی، خودشان مقالات یا نوشته‌های‌شان را به ما پیشنهاد می‌کنند که در شماره‌های 

بعدی مجله منتشر شود.


رواج گزینه های پارسی در رسانه ها

دولت تاجیکستان، پس از بیست سال که از استقلال این کشور گذشته، چه موضعی در باره‌ی گسترش زبان پارسی و بازگشت به خط نیاکان دارد؟

موضع دولت تاجیکستان تغییر چندانی نکرده است. سال‌ها پیش، امامعلی رحمان، رییس جمهور تاجیکستان گفته بود که قرار نیست دبیره‌ی سیریلیک در 

تاجیکستان عوض شود و برگردیم به خط پارسی. به اعتقاد او، این کار مردم را بی‌سواد خواهد کرد و مبالغ هنگفتی لازم است که سوادآموزی به این خط را 

در سراسر تاجیکستان راه بیاندازیم. ایشان آن را کارزار بسیار گرانی می‌داند.

اما موضوع دیگر، جنبه‌ی سیاسی قضیه است که مانع از آن می‌شود که در تاجیکستان زبان پارسی به خط خودش برگردد و این سدی که در حال حاضر در 

بین پارسی‌گویان تاجیکستان و سایر هم‌زبان‌ها هست، برداشته شود. ولی باز هم مایه‌ی خوشنودی است که برخی از رسانه‌ها دارند گزینه‌های پارسی را 

منتشر و یا افتتاح می‌کنند. از جمله «خبرگزاری خاور» را می‌توان نام برد که خبرگزاری رسمی دولت تاجیکستان است و یکی دو ماه پیش گزینه‌ی 

پارسی‌اش را به پارسی بسیار روان و فصیح راه‌اندازی کرد. قبل از آن هم «خبرگزاری آزادگان» این کار را کرده بود.

خط پارسی دارد تا حدی دارد جا می‌افتد و اخیراً هم غلامعلی حدادعادل، «رییس فرهنگستان زبان و ادب پارسی» از تهران، با یکی از اعضای این 

فرهنگستان به تاجیکستان رفته بود که با خودشان ۱۶هزار واژه از واژه‌های مصوب این فرهنگستان را به «کمیته‌ی زبان و اصلاحات تاجیکستان» برده‌اند، 

تحویل داده‌اند تا این واژه‌ها در تاجیکستان هم جا بیافتد و رایج بشود.

دیدگاه ما این است که «فرهنگستان زبان و ادب پارسی» مرکز فرمان واحد این زبان است و تمام مصوبات آن، نه فقط این ۱۶هزار واژه، بلکه همه‌ی 

اصطلاحاتی که آن‌جا ساخته می‌شود، باید در پهنه‌ی پارسی‌گویی رایج بشود و یکی از مهم‌ترین وظایف کمیته‌ی زبان و اصطلاحات تاجیکستان، این است که 

این واژه‌ها را در تاجیکستان، در تمام قوانین تاجیکستان جا بیاندازد. چرا که بسیاری از واژه‌هایی که در قانون‌های تاجیکستان به کار می‌رود، ریشه‌ی لاتین 

دارد که از طریق زبان روسی وارد شده است. مثلاً به دادستان می‌گویند: «پروکورور» و به دادستانی «پروکوراتورا» و حتا برای دادگاه، واژه‌ی روسی 

«سود» به کار می‌رود. و به قاضی یا دادرس می‌گویند: «سودیا» که باز هم ریشه‌ی روسی دارد؛ و وقتی ما از کمیته‌ی زبان پرسیدیم که چرا این واژه‌ها با 

این‌که در رسانه‌های تاجیکستان گزینه‌ی پارسی‌شان رایج است، هم‌چنان بیگانه مانده‌اند، توجیه‌ آن‌ها این بود که برای این‌که این واژه‌ها عوض شوند، باید زبان 

قوانین تاجیکستان عوض شود و برای تغییر هرکدام از این اصطلاحات، باید مجلس ملی تاجیکستان تصمیم‌گیری کند.


مسافری که به دوشنبه یا شهرهای دیگر تاجیکستان سفر می‌کند، اگر زبان پارسی را نداند، از روی نوشته‌های روسی – همه به خط روسی- تابلوهای 

ادارات، مغازه‌ها و رستوران‌ها با مشکل روبه‌رو می‌شود. من خودم که سال پیش به تاجیکستان سفر کردم از شنیدن زبان پارسی در کوچه و خیابان لذت 

می بردم ولی با دیدن تابلوها احساس غربت می کردم ؛ آیا مجله‌ی زبان پارسی راهی برای دوزبانه کردن اسم ادارات و مغازه‌ها پیشنهاد کرده است؟

مسلماً خیلی فکر کردند و می‌توان گفت که همه روزه راجع به این موضع صحبت می‌کنند. به خصوص در گروه زبان پارسی که در فیس‌بوک فعال است، 

معمولاً از آویزه‌ها و نوشته‌های سطح شهر عکس می‌گیرند، در فیس‌بوک می‌گذارند و توصیه می‌کنند که اگر ممکن باشد، آن‌ها را به نحو بهتری بیان کنیم که 

پارسی باشد یا نزدیک‌تر بودن آن به زبان پارسی معیار باشد. ولی در مورد خط، همان‌طور که گفتم، سیاستی که دولت تاجیکستان دارد این است که خط 

سیریلیک را باید حفظ کرد.

در گذشته، قبل از این‌که دولت فعلی تاجیکستان روی کار بیاید، تا سال ۱۹۹۳ میلادی، تقریباً همه‌ی نوشته‌ها در سطح شهرهای بزرگ تاجیکستان، مثل 

دوشنبه، خُجند، کولاب، به دو خط نوشته می‌شدند؛ به خط رسمی تاجیکستان که همین خط روسی است و خط پارسی. ولی بعد از این‌که تصمیم گرفتند که 

قرار نیست ما به خط پارسی برگردیم، تمام نوشته‌های پارسی را زدودند. وگرنه در گذشته، اگر به این شهرها سفر کرده بودید، حس غربت به شما دست 

نمی‌داد و تمام نوشته‌ها، نام خیابان‌ها، نام گل‌فروشی‌ و کتاب‌فروشی و... به خط پارسی هم وجود داشت.

و این موضوعی است که نمی‌شود آن را رها کرد و باز هم برمی‌گردد به موضوع دبیره که در نهایت باید مقام‌ها این حقیقت را بپذیرند که جدا نگه داشتن 

تاجیک‌ها از هم‌زبانان‌شان بنا به دلیلی که بیشتر می‌توان گفت انگیزه‌ی سیاسی دارد، چندان کار صوابی نیست.

به خصوص این‌که می‌بینیم تعداد پارسی‌زبان‌ها در آسیای‌ میانه به اندازه‌ی سایر پارسی‌زبان‌ها در کشورهای دیگر نیست و این سدِ خط است که نمی‌گذارد 

مردم تاجیکستان و ازبکستان، آن‌هایی که پارسی‌زبان هستند، به مطالبی که به زبان خودشان در بیرون از این کشورها منتشر می‌شود، دسترسی داشته باشند 

یا نوشته‌های آن‌ها را در کشورهای پارسی‌زبان دیگر بخوانند. و این حقیقت، احتمالاً تنها می‌شود از همین راه انتشار مطالب بیشتر و برجسته کردن ضرورت 

این موضوع، صحبت‌های بیشتر در مورد این‌که حتماً باید این اتفاق بیافتد و تاجیکستان یا زبان پارسی تاجیکستان به بستر طبیعی خودش که خط پارسی است، 

برگردد، انجام بگیرد.

کار جالب دیگر این شماره‌ی مجله‌ی زبان پارسی، معرفی کلاس‌های زبان پارسی در کشورهای غربی است و نقش آموزش زبان پارسی در این 

کشورهاست. از جمله کلاس‌های زبان پارسی در انجمن جهانی زرتشتیان. مجله‌ی زبان پارسی، چه هدفی را دنبال می‌کند؟

مسلماً نظر ما در مورد هر کلاسی که در هر گوشه‌ای از جهان برگزار می‌شود و خط و زبان پارسی تدریس می‌کند، کاملاً مثبت است و امیدواریم که شمار 

این‌گونه کلاس‌ها و درس‌ها در سراسر جهان بیشتر بشود. برای این‌که علاقه‌مندان به آموزش زبان پارسی، در گوشه‌ و کنار جهان خیلی زیادند و همه‌ی آن‌ها 

حتماً پارسی‌زبان نیستند. می‌دانیم که زبان پارسی یکی از زبان‌های مطرح خاورزمین است. من خودم خیلی‌ها را شخصاً می‌شناسم که مثلاً انگلیسی و یا 

فرانسوی و یا از ملل دیگر هستند، ولی بنا به اشتیاقی که به تاریخ خاورزمین و یا کلاً به تاریخ دارند، خیلی دوست دارند که با زبان پارسی آشنا بشوند؛ و به 

خصوص با اشتیاقی که به آثار برجسته‌ی پارسی دارند و دوست دارند که آن‌ها را به زبان اصل‌‌اش بخوانند -مثلاً حافظ و یا مولوی را- بسیار علاقه‌مند هستند 

که زبان پارسی را یاد بگیرند. ما همیشه سعی کرده‌ایم که روی‌دادهای فرهنگی مربوط به آموزش زبان پارسی را در بیرون از ایران، پوشش بدهیم، چه در 

اروپا، امریکا و یا جاهای دیگر باشد.

و سرانجام این‌که مشکلات انتشار مجله‌ی زبان پارسی، پس از سه سال، بیشتر مالی است یا ساختاری؟

مشکل بیشتر مالی است تا هر چیز دیگری. برای این‌که مطالبی که ما می‌خواهیم منتشر کنیم، کم نیستند. حرف برای گفتن زیاد داریم، ولی معمولاً بنیه‌ی مالی 

این کار را نداریم. در گذشته می‌خواستیم که نشریه‌ به شکل فصل‌نامه چاپ شود و حتی سال اول تمام تلاش‌مان را کردیم و همین‌طور شد. چون می‌دانیم که 

مجله یک مجله‌ی خیریه است و با کمک افراد نیکوکار، افرادی مانند سلیم‌جان نصرالدین‌اف، یک تاجر تاجیک در مسکو یا آقای آبتین ساسانفر از فرهنگیان 

و فرهیختگان بسیار مورد احترام ما در پاریس است و همین‌طور با کمک‌های اعضای دیگر گروه زبان پارسی در فیس‌بوک، چاپ می‌شود.

ما معمولاً منتظر می‌مانیم که صندوقی که برای انتشار هر شماره داریم پر شود و در عین حال که همین‌طور چشم‌به‌راه این کمک هستیم، مطالبش را تهیه 

می‌کنیم. معمولاً به محض این‌که پول انتشار به دست ما می‌رسد، مجله را منتشر می‌کنیم.

 تهیه‌ی مطالب مجله هم به این شکل است که همه‌ی مطالب در لندن گردآوری می‌شود، بعد به دوشنبه فرستاده می‌شود و

 مجله در دوشنبه منتشر می‌شود. و با کوشش و اهتمام بانوی بسیار فرهیخته و عزیزی به نام «زرافشان مردانووا» که

رییس بنیاد اجتماعی زبان مادری در تاجیکستان هم هست، این مجله منتشر و توزیع می‌شود.

با سپاس از شما آقای داریوش رجبیان
گفت وگو از ایرج ادیب زاده

به « زبان پارسی » بپیوندید .