اسپند گان  و سپَندارمَذ

آیین جشن اسپندگان و نکوداشت جایگاه مادر و زن و روز زمین و عشق خجسته باد

در گاهشمار سی روزه‌ی زرتشتیان پنجمین روز از هر ماه سپَنتَه‌آرمَیتی یا سپندارمذ نام دارد. زرتشتیان، جشن اسفندگان را،  29 بهمن‌ماه در گاهشمار رسمی کشور، همچون جشن‌های ماهیانه‌ی دیگر پاس می‌دارند. جشن اسفندگان در میان زرتشتیان به نام روز بانوان و مادران پارسا و نیکوکار نیز شناخته می‌شود. واژه‌ی سپَنتَه‌آرمَیتی به چم (:معنی) فروتنی و بردباری است

 

اسفندگان یا اسپندگان روزی است که در دوران باستان،  روز ادای احترام به زن و سپاس از او شناخته می شد. در این روز مردها هدایایی به زنان می دادند و از یاری و همراهی آن ها سپاسگزاری می کردند.

زن در ایران باستان از نظر اجتماعی قدر و منزلتی والا داشت ( و آنگونه که خانم مری کخ محقق کتیبه های تخت جمشید می گوید) نه تنها به نسبت آن روزگاران حقوقی قابل توجه داشت، بلکه از نظر مذهبی هم مورد احترام بود (و به گفته اوستا )؛ او را منبع مهر و روشنایی می خواندند.

بر سر این که این جشن با تقویم امروز ایرانیان پنجم اسفند است یا 29 بهمن اختلاف نظرهایی هست اما در هر دو حالت می شود گفت که این روزها همزمان است با روز ملی زن در فرهنگ ایرانی.

 

     

 

شاید کمتر کسی است که بداند در ایران باستان، از بیست قرن پیش از میلاد، روزی موسوم به روز عشق بوده است!


جالب است بدانید که این روز در تقویم جدید ایرانی دقیقا مصادف است با 5 اسفند، یعنی تنها چند روز پس از والنتاین فرنگی! این روز “سپندار مذگان” یا “اسفندار مذگان” نام داشته است. فلسفه بزرگداشتن این روز به عنوان “روز عشق” به این صورت بوده است که در ایران باستان هر ماه را سی روز حساب می کردند و علاوه بر اینکه ماه ها اسم داشتند، هریک از روزهای ماه نیز یک نام داشتند.

زمین نماد عشق است چون با فروتنی، تواضع و گذشت به همه عشق می ورزد. زشت و زیبا را به یک چشم می نگرد و همه را چون مادری در دامان پر مهر خود امان می دهد. به همین دلیل در فرهنگ باستان اسپندار مذگان را بعنوان نماد عشق می پنداشتند.

جشن «سپندارمذگان» یا «اسفندگان»، روز گرامیداشت زنان در ایران باستان بوده و این روز به نام «مرد گیران» یا «مژدگیران» یا «مزدگیران» (=هدیه گرفتن از مردان) نیز در ادبیات فارسی بکار رفته است

به نوشته ی ویکی پدیا دانشنامه آزاد : جشن اسپندگان یا سپندار مذگان روز عشق ایرانی ست و ریشه در امپراتوری هخامنشیان داشته است و بزرگداشت زن و زمین بوده است . با توجه به تغییر ساختار تقویم ایرانی در زمان خیام در گاهشماری ایرانی این جشن در روز اسپند یعنی پنجمین روز از ماه اسفندبر پا می شود .



واژه اسفند و سپَندارمَذ

واژه فارسی «اسفند» (اسپند) در زبان فارسی امروز، از واژه پهلوی «سپندارمت-Spandarmat» و اوستایی «سپِنتَه آرمَئی تی-SpentaArmaiti» بر گرفته شده‌است.[۲] روز پنجم هرماه و ماه دوازدهم هر سال «اسفند» یا «سپَندارمَذ» نام دارد. این واژه که در اوستایی «سْپِنـْـتـَه آرَمَئیتی» آمده، نام چهارمین امشاسپند است، از دو بخش «سپِنتَه» یا «سپند» به مانک پاک و مقدس و «آرَمَئیتی» به معنی فروتنی و بردباری تشکیل شده‌است و معنی این دو با هم فروتنیِ پاک و مقدس است. این واژه در پهلوی «سپندارمت» و در فارسی «سپندارمذ» و «اسفندارمذ» و «اسفند» شده‌است

از قدیم رسم بر این بوده که زنها همزمان با آیین اسفندگان کاری انجام ندهند و امور خانه در این روز توسط مردان انجام شود.
ارج نهادن به زنان و دادن پیشکش (هدیه) به آنان در این روز از سنتهای کهن اسفندگان است.
همچنین پاک نگه داشتن و آلوده نکردن زمین و جمع آوری آلودگی ها و زباله ها از دل طبیعت اقدامی بسیار نیکو در این روز است
نکته مهم نزدیک بودن زمان برگزاری جشن اسفندگان با روز ولتاین استپاس داشته و تلاش شود که فرهنگ غربی جایگزین فرهنگ ایرانی نشود
ولنتاین که در فرهنگ غربی از آن به عنوان روز عشق یاد می شود روز 14 فوریه (24 بهمن) و اسفندگان که از آیین های کهن ایران باستان است روز 29 بهمن برگزار می شود؛ از این رو، اگر قرار است روز عشق در کشورمان پاس داشته شود چه خوب است که آیین باستانی اسفندگان جایگزین فرهنگ غربی ولنتاین شود.
همزمان با آیین اسفندگان، نمایشگاه توانمندی ها و صنایع دستی بانوان زرتشتی نیز توسط کمیسیون بانوان انجمن زرتشتیان یزد در تالار خسروی این شهر برپا شده است